Veel Nederlanders klagen over de Nederlandse politiek. De politiek zou niks doen, lui zijn, het slechte voorhebben met de burger, niet luisteren naar het volk en ga zo maar door. Is het waar dat we in Nederland zo’n slechte politiek hebben, of wordt het overdreven en hebben we stiekem een van de beste politieke systemen in de wereld?
Een land dat een representatieve democratie heeft als regeringsvorm kan kiezen voor verschillende kiesstelsels. In Nederland hebben we gekozen voor de evenredige vertegenwoordiging. Het klinkt heel moeilijk, maar wil alleen maar zeggen dat het aantal zetels bij benadering gelijk is aan het percentage behaalde stemmen. Stel dat 20% van de stemmen naar het CDA gaat, dan krijgt het CDA ook 20% van het aantal zetels.
Burgers hebben vaak kritiek op dit stelsel omdat het er voor zorgt dat de regering vaak bestaat uit meerdere partijen en dat er dus compromissen gesloten moeten worden. Een partij zal nooit zijn volledige programma tot uitvoering kunnen brengen. Dit kun je echter ook zien als voordeel. Het zorgt er namelijk ook voor dat de keuze van de kiezer duidelijk te zien is in de regering, het is de meerderheid die regeert.
Er zijn alternatieven. Duitsland en Amerika hebben bijvoorbeeld een heel ander kiesstelsel dan Nederland. In Duitsland heeft men gekozen voor een systeem dat lijkt op het Nederlandse met twee aanpassingen: er is een kiesdrempel van 5% en je kunt twee stemmen uitbrengen. De eerste stem gaat naar een partij voor het district, de tweede is voor de landelijke telling. Als een partij via de eerste stem in drie districten als grootste gekozen wordt komt de kiesdrempel van 5% voor de tweede stemmen te vervallen. De kiesdrempel zorgt er voor dat er geen te kleine partijen in het parlement komen en gaat versnippering dus tegen.
Amerika heeft een heel ander kiesstelsel dan Nederland. In Amerika kent men een systeem dat we “winner takes all” noemen. In Amerika stem je voor jouw district op een partij, de partij met de meeste stemmen krijgt alle kiesmannen (zij komen in het kiescollege en kiezen de president). Al wint een partij met 1% verschil de verkiezing in een deelstaat, dan nog krijgt die partij alle kiesmannen. Dit kan er voor zorgen dat de uiteindelijke president niet de meeste stemmen had (bijv. Kennedy, Bush, Clinton en Nixon).
Het “winner takes all” systeem zorgt er ook voor dat de verkiezingen altijd gaan tussen twee partijen. Een derde partij zal nooit kunnen winnen. Een derde partij haalt namelijk zijn meeste kiezers bij een van de twee grote partijen. Hierdoor komt er waarschijnlijk een verdeling van 51, 25 en 24. Hierdoor krijg je de bizarre situatie dat de campagne van een derde partij financieel gesteund wordt door de partij waar deze het minste affiniteit mee heeft. Zo steunde de Republikeinse partij een aantal jaar geleden de Green Party. Veel stemmers van de Green Party zouden ‘normaal’ gesproken op de Democratische partij gestemd hebben.
Als laatste heb je nog een alternatief kiesstelsel. Dit is ook een systeem van “winner takes all”, maar bied de ruimte aan andere partijen. Je stemt niet op een partij, maar rangschikt de partijen naar voorkeur. Zo zou een Nederlander bijvoorbeeld als volgt kunnen stemmen: 1. VVD, 2. D66, 3. CDA, 4. GroenLinks, 5. PvdA tot 14. SGP. De telling van stemmen is in meerdere rondes. In de eerste ronde wordt gekeken naar de nummer 1. Als er dan geen partij is met een meerderheid (51%) worden de tweede stemmen bekeken. Hebben de meeste meeste mensen die als eerste keus VVD hadden als tweede keus D66, dan worden alle eerste stemmen op D66 bij die van de VVD gevoegd. Dit wordt herhaald totdat er een partij is met een meerderheid van minimaal 51%.
Als ik al deze systemen naast elkaar zie denk ik dat het Nederlandse systeem op dit moment het minst slechte systeem is wat er in de wereld gehanteerd wordt. Het Duitse systeem zou een prima alternatief zijn, al zie ik het nu van de districten niet. Een kiesdrempel is wel iets waar we in Nederland over na kunnen denken. Kleine partijen als de OBP, SGP en PvdD zorgen voor versnipperingen en vertegenwoordigen in verhouding maar een klein deel van de bevolking.
Het Nederlandse systeem zorgt ervoor dat de regering een redelijk stabiel beleid kan voeren, iets wat heel erg goed is voor een land. Ook opereert de regering alleen met steun van een meerderheid van het volk, iets wat het belangrijkste doel is van een democratie.
Als er iemand is met een beter alternatief zou ik dat graag willen horen. Ik kan er geen bedenken. Nederland is een prachtig land met een van de beste democratieën ter wereld, laten we er trots op zijn.
Tags:democratie, stemmen, tweede wereldoorlog
